من وکیلم و نگران آزادی مدنی، پس این توافق را دقیق بررسی کردم، چون مشتاق بودم بدانم بر سر چه چیزهای توافق کردهاند. تکرار کلمۀ «اسلام» و صفتِ «اسلامی،» و اصرار فراون بر آنها در این توافق،ِ بازتاب دورهایست که ملّاهای افراطی دوآتشۀ طالبان بر سر قدرت بودند.
طالبان در جبهۀ دیپلماتیک طی طریق میکند؛ با بازیگرانِ منطقهای و فرامنطقهای ازجمله آمریکا، ملاقاتهای رسمی برگزار کرده، و گویا برای کسب قدرت در کابل، چراغ سبز دریافت کرده است. شکل و گسترۀ قدرت طالبان در آیندۀ افغانستان هنوز مشخص نیست، ولی تقریبا با اطمینان میتوان گفت که شانس موفقیت دارد.
بعد از تقریبا دو دهه جنگ، نسلی جدید از افغانها با درکی عمیق از مسئولیت اجتماعی و سیاسی رشد کردهاند. ولی باتوجه به اینکه اعتراض عمومیِ صلحآمیز خطرناک است، آنها از رسانههای اجتماعی برای مشارکت در فعالیتهای سیاسی استفاده میکنند.
گفتگوهای صلح که به مذاکرات بینالافغانی معروف است، تا موفقیت راهی دشوار در پیش دارد. گذشته از اختلافات بنیادی بر سرِ نوع دولتِ پساصلح و حقوق زنان، چالش اصلی این خواهد بود که آیا بر سرِ یک آتشبس پایدار تا حصول پیشرفت سیاسیْ توافق میشود یا نه.
دسترسی دختران به آموزش از موضوعاتی بوده که هم جامعه بینالمللی و هم حکومت افغانستان آن را یکی از مهمترین نشانههای موفقیت خود و توجیه حضور نیروهای خارجی در افغانستان تلقی میکردهاند. اما این روزها زنان و دختران در ترس و هراس از دست دادن ابتداییترین حق خود، یعنی حق دسترسی به آموزش و کار، به سر میبرند.
فرحناز فروتن سه ساله بود که طالبان به کابل رسید. سال ۱۹۹۶ بود. فروتن میگوید، «یادم میآید که روزی برفی بود، در دامن مادرم نشسته بودم، داخل مینیبوس، و او داشت گریه میکرد. نمیفهمیدم چرا گریه میکند.» این همان روزی بود که خانوادهاش پناهنده شدند.
واقعیت سیاسی در افغانستان به مراتب پیچیدهتر از آن است که یک لویهجرگه مشورتی بتواند کمترین تاثیری روی وضعیت داشته باشد. از سوی دیگر بحث آزاد کردن یا نکردن زندانیان طالبان سادهتر از آن است که نیازی به برگزاری مجلسی ملی با ۳۲۰۰ عضو باشد.
همبستگی کاربران افغان و ایرانی در دو کارزار مخالفت با اعدام و مخالفت با باجدهی به طالبان، که هیچ ارتباط موضوعی به هم ندارند، نشان میدهد که آنچه شهروندان افغانستان و ایران را به هم پیوند داد، سرخوردگی هر دو گروه از رهبران سیاسیشان است.
اولین شکل مقاومت سیاهان آمریکا، توسط بردهها شروع شد. آنها از ایالات جنوبی فرار میکردند و به ایالات شمالی میرسیدند. در نتیجۀ این فرارها، برای دستگیری این بردگانِ فراری جایزههای کلانی مقرر میشد. علیرغم اینها، تا سال ۱۸۶۰، چهارصدهزار برده گریختند. بهقولِ دیوید والدسترایکر، «عملِ به فرار، بهخودیخود ایدۀ بردگی را بهچالش میکشید.»
مقاومت مدنی به این دلیل پیروز نمیشود که دل دیکتاتورها و پولیس مخفی را به لرزه میاندزد؛ بل پیروز میشود چون مقاومت مدنی در مقایسه با مبارزه مسلحانه به احتمال زیاد میتواند پایگاه بزرگتر و متنوعتری از شرکت کنندگان را جذب و هزینههای غیر قابل تحمل را بر یک رژیم تحمیل میکند.
میترا قطب، پژوهشگر و مشاور مستقل در بریتانیا در این مقاله که برای مجله جنوب آسیای مدرسه اقتصاد لندن به انگلیسی نوشته، توضیح میدهد چگونه قانون اساسی افغانستان تفرقه قومی در کشور را از طریق نهادهای به شدت متمرکز دولت و نظام انتخاباتی آن تقویت میکند.
در شراق تعریف ما از نژادپرستی چیست و مصداقهای مشخص آن کدامهاست؟ معادلهای بومی و خاستگاه نژادپرستی در فرهنگ شرقی چیست؟ ربط نُرمهای اجتماعی و سازوکارهای فرهنگی با تبعیض نژادی چیست؟ ایا برداشت کشورهای منطقه از مفهوم نژادپرستی با غرب تفاوت دارد؟ افراد تبعیضگر در نظامهای سیاسی چه سود شخصی و گروهی میبرند؟ اینها پرسشهایی است که مهمانان میزگرد «مصداقهای غیرغربی نژادپرستی» که به ابتکار انستیتوت مطالعات استراتژیک برگزار شد، به آن پرداختند.