ائتلاف ناتو امنیت و دفاع سیاست

نقش ناتو و نیاز به حمایت از نیروهای امنیتی افغانستان

سازمان پیمان اتلانتیک شمالی ناتو (NATO) در افغانستان از سال ۲۰۰۳ بخاطر آوردن صلح و ثبات و تلاش برای جلوگیری از مبدل شدن دوباره اینکشور به پناه گاه امن تروریزم بین المللی با جامعه جهانی مشترکاً کار مینماید. بنابر توافق دولت جمهوری اسلامی افغانستان با جامعه جهانی، بزرگترین و طولانیترین ماموریت نظامی قوای حفظ صلح بین المللی آیساف ( ISAF) و ناتو در دسامبر سال ۲۰۱۴ به پایان رسید و از همان زمان مسوؤلیت همه جانبه تأمین امنیت کشور را نیرو های امنیتی افغان در خط مقدم جنگ با مخالفین بدوش گرفتند. این اقدامات در عملکرد و تعهدات ناتو در قبال افغانستان تغییرات گسترده ی را رونما نموده و ضمناً باعث ایجاد یک فصل جدیدی در روابط میان افغانستان و ناتو شد. 

سازمان ناتو بنابر تصمیم و تقاضای مؤرخ ۱ جنوری ۲۰۱۵، حکومت وحدت ملی،  ماموریت غیر نظامی خویش را تحت عنوان  «ماموریت حمایت قاطع» در سه بخش ۱- آموزش ۲- مشوره دهی ۳- مساعدت و کمک بخاطر حمایت و پشتیبانی از قوای امنیتی و دفاعی ملی افغان، دوباره از سر گرفت.    

قابل ذکر است که کمک و حمایت از افغانستان در راستای تأمین امنیت و ثبات تا هنوز در صدر اجندای متحدین بین المللی اینکشور بوده و تداوم کمک های ناتو در چوکات همکاریهای فراگیر جامعه بین المللی بخاطر رسیدن افغانستان به صلح پایدار، حکومتداری خوب، توسعه اجتماعی و اقتصادی و حفظ حقوق اساسی اتباع، در این مقطع زمانی یک امر حتمی و لازمی است. 

ماموریت حمایت قاطع در سال ۲۰۱۶:

تلاش های که قبل از سال ۲۰۱۶ در بخش های آموزش، مشوره دهی و کمک صورت گرفته، در برگیرنده وزارتخانه های امنیتی – دفاعی و تشکیلات سطوح بالا قوای پولیس و اردوی ملی بوده است. اما در مارچ ۲۰۱۶، جنرال جان نیکلسن امریکائی قوماندان عمومی ماموریت حمایت قاطع، رسماً موافقت خود را بخاطر تحت پوشش قرار دادن و بهره مند شدن قوای هوایی و عملیات های خاص در سطوح پائین از کمک، مشوره دهی و آموزش با تشخیص نیازمندی های شان، نیز اعلام نمود. در ضمن موصوف تعهد سپرد که نیرو های امنیتی افغان میتوانند در چوکات ماموریت غیر نظامی ناتو در عرصه استخبارات، نظارت، تشخیص و شناسائی، فراهم آوری کمک های طبی و حمایت لوژستیکی مستفید شوند.  

جنرال جان نیکلسن امریکائی قوماندان عمومی ماموریت حمایت قاطع، رسماً موافقت خود را بخاطر تحت پوشش قرار دادن و بهره مند شدن قوای هوایی و عملیات های خاص در سطوح پائین از کمک، مشوره دهی و آموزش با تشخیص نیازمندی های شان، نیز اعلام نمود.

باید یادآور گردید، که ناتو در سال ۲۰۱۶، حدود ۱۳۰۰۰ نیرو را از ۳۹ کشور عضو و کشور های دوست (Partner) در چارچوب ماموریت حمایت قاطع در افغانستان مستقر نمود که روی تداوم و استقرار نیرو های امنیتی ناتو در نشست وارسا، کشور های بزرگ همچو ایالات متحده امریکا و اکثر کشور ها دیگر با تعهد مجدد تأکید کردند که باید بر مبنای افزایش عوامل نا امنی در افغانستان، ناتو با تعداد نیرو های فوق الذکر در کابل و در مناطق دیگر اینکشور تا سال ۲۰۱۷ بطور پایدار باقی بمانند.

در نشست سران وارسا متحدین و شرکأی ناتو بطور قابل ملاحظه یی کمک های مالی سالانه شانرا برای نیرو های امنیتی افغان افزایش دادند و اکثر کشور ها تعهد نمودند که کمک های شانرا حد اقل تا سال ۲۰۲۰ به افغانستان ادامه خواهند داد. قابل یاد دهانیست که این کمک ها از دو طریق یکی از طریق صندوق وجهی تحکیم قانون، سازمان ملل متحد و دومی از طریق صندوق وجهی اردوی ملی ناتو برای افغانستان ، صورت خواهد گرفت. قابل ذکر است که کمک های یاد شده از راه های مذکور تا اخر سال ۲۰۱۶ سالانه به یک ملیارد دالر امریکائی میرسد و قرار است که کمک های سالانه بعد از این نیز در همین حد ادامه یابد.

در همین راستا، افغانستان وعده سپرده است که ۵۰۰ میلیون دالر امریکائی را بطور تقریبی از عواید ملی خود خواهند پرداخت و در صورت امکان آنرا افزایش خواهد داد. افغانستان با توجه به رشد اقتصادی خویش، تلاش خواهد نمود تا مسوؤلیت تمویل نیرو های امنیتی افغان را تا سال ۲۰۲۴، کاملاً بدست خود گیرد و در این مدت ایالات متحده امریکا کمک های مالی شانرا در چوکات روابط دو جانبه به افغانستان ادامه خواهد داد. هم چنان در این نشست افغانستان تعهد نمود تا برای زنان در عرصه های مختلف زمینه مساعد سازد تا فعالانه در امور اجتماعی و قوای امنیت ملی افغان، سهم ایفا نمایند و افزایش مشارکت زنان در صفوف نیروهای امنیتی افغان میتواند موثریت و کارایی را در عرضه خدمات با ظرفیت بالا برای ملت افغان فراهم نماید.۱

مشارکت پایدار جامعه جهانی:

در سال ۲۰۱۶، بیشترین تمرکز روی ادامه پشتیبانی از ماموریت حمایت قاطع و تمویل نیروی های امنیتی افغان در چوکات مشارکت پایدار و درازمدت که شامل گفتگو های سیاسی و همکاری های عملی میان افغانستان و ناتو بود، صورت گرفت.

طوریکه آگاه اند، مشارکت پایدار شامل برنامه های مسلسل توافق شده و همکاری های عملی در بخش ارتقای ظرفیت از قبیل برنامه های تعلیمات مسلکی نظامی ( برنامه ناتو برای ارتقای تعهدات و  امانتداری وظیفوی نیرو های امنیتی و ارتقای تعلیماتی دفاعی)، می شد. اما در کل هدف از برنامه های ناتو مشخصاً بمنظور تجهیز عملی نیرو های امنیتی افغانستان با استفاده از ابزار های کارا و تقویت امانتداری، شفافیت، حسابدهی، کاهش میزان فساد در سکتور های امنیتی و دفاعی، افزایش توانایی ها برنامه ریزی برای حالات فوق العاده ملکی و مقابله با حوادث است. 

نیرو های امنیتی و دفاعی ملی افغان در سال ۲۰۱۶:

وضعیت امنیتی در افغانستان تا هنوز نگران کننده بوده و بر اساس ارزیابی قوماندان عمومی ماموریت حمایت قاطع که حکومت افغانستان به دو ثلث قلمرو حاکمیت دارد و طالبان در حدود ۱۰% خاک را عملاً در دست دارند و روی تسلط ۲۵% باقیمانده میان دولت و طالبان و بقیه گروه های تروریستی رقابت جریان دارد.   

در سال ۲۰۱۶، طالبان تلاش داشتند تا در این سال قسمت از خاک افغانستان را تصرف نمایند و چندین بار طور همزمان در ولایات مختلف به نیرو های امنیتی افغان حمله ور شدند. باوجود آنکه نیرو های امنیتی افغان در برخی مناطق عقب نشینی تاکتیکی داشتند و تلاش نمودند تا مسوؤلیت های امنیتی خویشرا بطور موثر آن به پیش ببرند و در وقت کم طالبان را از مناطق عقب زده و به شکست مواجه نمایند. در عین حال نیرو های امنیتی افغان با تجارب که دارند در مناطق پر جمعیت و راه های ترانزیتی ( عبور و مرور مخالفین) تلفات زیاد نداشتند و ضمناً تلاش به خرج دادند تا از رسیدن طالبان به هدف شان که همانا تصرف یکی از ولایات در ۲۰۱۶ بود، جلوگیری نمایند.

با وجود آنکه نیرو های امنیتی افغان در برخی مناطق عقب نشینی تاکتیکی داشتند و تلاش نمودند تا مسوؤلیت های امنیتی خویشرا بطور موثر آن به پیش ببرند و در وقت کم طالبان را از مناطق عقب زده و به شکست مواجه نمایند.

با آن هم نیرو های امنیتی افغان تلفات سنگینی را در برخی مناطق متحمل شده اند، ولی نشان دادند که میتوانند در شاه راه ها برای اکثریت عابرین تأمین امنیت کنند.

این در حالیست که تا هنوز نیرو های امنیتی افغان به کمک های بین المللی بطور دوامدار نیاز دارند. بنابر درک همین نیازمندی ها نیروهای امنیتی افغان، ناتو و کشور های همکار کمک های خویش را بخاطر تقویت قابلیت ها و رفع نیازمندی نیرو های امنیتی افغان ادامه داده و تعهد سپرده اند تا این کمکها را در سالها آینده نیز ادامه خواهند داد.

از جانب دیگر کار روی توانائی های قوای هوایی افغانستان در بخش های حمل و نقل هوائی، انتقالات بازماندگان از میدان های نبرد و حمایت از نیروهای زمینی در جریان جنگ، در حال توسعه و پیشرفت است. در ضمن با استقرار و کارگیری هشت بال طیاره جنگی (A-29 Super Tucano) به اضافه چهار فروند هلیکوپتر جنگی (MD-530)، ظرفیت نظامی نیرو های امنیتی افغان در سال ۲۰۱۶ نسبت به سال ۲۰۱۵، سه چند بیشتر و موثرتر ساخته است.

ارتقای ظرفیت قوای هوایی افغانستان میتواند نیرو های امنیتی افغان را در جنگ های پیاده نظام و پیشرفت در هماهنگی عملیات های تاکتیکی هوایی در سطح نیرو های امنیتی ملی افغان، تقویت نماید.  

در اخیر اکیداً باید اظهار گردد، که ماموریت حمایت قاطع در چوکات آموزش، مشوره و حمایت از نیروهای امنیتی افغان در اول جنوری ۲۰۱۵، به اساس “موافقتنامه وضع حقوقی قوای ناتو” یا (SOFA) که بتاریخ ۳۰ سپتمبر ۲۰۱۴ در کابل به امضأ رسیده و بتاریخ ۲۷ نوامبر ۲۰۱۴ توسط پارلمان افغانستان به تصویب رسیده، آغاز شده است. قابل ذکر است که موفقتنامه متذکره، حدود عملکرد و شرایط استقرار و فعالیت های نیرو های ناتو را در افغانستان مشخص نموده است۲.

کشور های اشتراک کننده:

به همین منوال باید افزود، کشور هایکه در این ماموریت سرباز اعزام نموده اند به قرار ذیل میباشند:

۱- آلبانیا ۸۳ تن

۲- آرمنستان ۱۲۱ تن

۳- آسترالیا ۲۷۰ تن

۴- اتریش ۱۳ تن

۵- آذربایجان ۹۴ تن      

۶- بلجیم ۶۲ تن

۷- هزوگوینا ۵۵ تن

۸- بلغاریا ۸۶ تن

نیرو های امنیتی افغان تلفات سنگینی را در برخی مناطق متحمل شده اند، ولی نشان دادند که میتوانند در شاه راه ها برای اکثریت عابرین تأمین امنیت کنند.

۹- کورواشیا ۹۴ تن 

۱۰- جمهوری چک ۲۱۶ تن

۱۱- دنمارک ۹۷ تن

۱۲- استونیا ۴ تن

۱۳- فنلند ۲۹ تن

۱۴- گرجستان ۸۷۰ تن

۱۵- آلمان ۹۸۰ تن

۱۶- یونان ۴ تن

۱۷- هنگری ۹۰ تن

۱۸- ایسلند ۲ تن

۱۹- ایتالیا ۱۰۳۷ تن

۲۰- لتویا ۲۲ تن

۲۱- لیتوانیا ۲۱ تن

۲۲- لوکزامبورگ ۱ تن

۲۳- مغولستان ۱۲۰ تن

۲۴- مونتینیگرو ۱۸ تن

۲۵- هالند ۱۰۰ تن

۲۶- ناروی ۴۲ تن

۲۷- پولند ۱۹۲ تن

۲۸- پرتگال ۱۰ تن

۲۹- رومانیا ۵۸۸ تن

۳۰- سلواکیا ۴۰ تن

۳۱- سلوانیا ۷ تن

۳۲- اسپانیا ۸ تن

۳۳- سویدن ۲۵ تن

۳۴- مقدونیه ۳۹ تن

۳۵- ترکیه ۵۵۸ تن

۳۶- اوکراین ۱۰ تن

۳۷- بریتانیا ۵۰۰ تن

۳۸- زیلاند جدید ۱۰ تن

۳۹- امریکا ۶۹۴۱ تن

که در مجموع به ۱۳۴۵۹ تن میرسد۳.   

قابل ذکر است که قوماندانی عمومی ماموریت حمایت قاطع ناتو در افغانستان را کشور امریکا، معاونیت آنرا کشور ایتالیا و قوماندانی آموزش، مشوره دهی و کمک را در کابل کشور ترکیه به عهده گرفته است. در همین راستا مسوؤلیت قوماندانی های محلی آموزش، مشوره دهی و کمک را در ولایت شمالی مزار شریف کشور آلمان، در ولایت شرقی لغمان و ولایت جنوبی قندهار کشور امریکا و در ولایت غربی هرات را کشور ایتالیا به دوش دارد.

نتیجه گیری:

مداخلات کشور های همسایه در امور داخلی افغانستان، زمینه مناسب را برای قاچاق مواد مخدر ۵۰% از طریق پاکستان و ۲۵% آن از طریق کشور های آسیا میانه مهیا ساخته است.

طوریکه در جریان قرار دارند، وضعیت امنیتی افغانستان روز به روز رو به وخامت بوده که عوامل اصلی این نا امنی ها را میتوان در دو بعد داخلی و خارجی ارزیابی کرد. از یکطرف زد و بند های سیاسی بخاطر کسب قدرت از راه های قانونی و غیر قانونی به اوج خود رسیده، از جانب دیگر تأخیر در برگزاری انتخابات اعم از پارلمانی، شورا های ولایتی و شورا های ولسوالی، عدم حکومتداری خوب، فساد اداری، زرع و تولید و قاچاق مواد مخدر در نا امنی کشور مستقیماً تأثیر دارد. از سوی دیگر مداخلات کشور های همسایه در امور داخلی افغانستان، زمینه مناسب را برای قاچاق مواد مخدر ۵۰% از طریق پاکستان و ۲۵% آن از طریق کشور های آسیا میانه مهیا ساخته و وجود تقاضای مارکیت بین المللی برای مواد مخدر با ورود پریکرسرها از طریق کشور های آسیای مرکزی غرض پروسس و غنامندی مواد مخدر در افغانستان نیز با تروریزم بین المللی ( بشمول طالبان و داعش) ارتباط دارد.

در همین زمینه باید افزود که وجود گروه های تروریستی منطقه ای و جهت گیری های نام مساعد کشور های همسایه در منطقه که ناشی از رقابت های کشور های بزرگ هسته ای بخاطر تأمین منافع شان در آسیا میباشد باعث شده که وضعیت امنیتی افغانستان بحرانی تر شود.

بدین اساس با در نظرداشت دلایل یاد شده میتوان گفت که در این مقطع حساس و نا خوشایند وجود ناتو و کشور های همکاری بین المللی و افزایش کمکهای این سازمان توأم با مساعدت های جامعه جهانی در راستای حمایت و پشتیبانی از نیروهای امنیتی و قوای هوایی افغانستان یک امر حیاتی بوده و دولت باید تلاش نماید تا بخاطر نابود سازی اهداف شوم دشمنان صلح و ثبات کشور (تروریزم بین المللی) با متحدان و شرکای استراتیژیک خود از نزدیک بطور مشترک همکاری نماید۴.   

منابع:

  1. گزارشات و نشرات گرفته شده از ویب سایت سازمان ناتو
  2. گزارشات گرفته شده از سایت شورای امنیت سازمان ملل متحد
  3. اخبار و معلومات گرفته شده از رسانه های بین المللی
  4. معلومات و اطلاعات دست داشته شخص نویسنده